Próchnica: jak powstaje i w jaki sposób ją leczymy.

Ubytek to trwałe uszkodzenie twardej tkanki zęba, które przybiera postać niewielkiego otworu. Proces rozpoczyna się, gdy szkliwo jest regularnie osłabiane przez kwasy i traci minerały szybciej, niż ślina jest w stanie je odbudować. Na najwcześniejszym etapie — gdy na zębie pojawia się kredowobiała plamka — proces ten można czasem odwrócić za pomocą preparatów z fluorem. Jednak gdy ubytek już powstanie, ząb traci zdolność do samoregeneracji, a próchnica będzie powoli postępować w głąb, dopóki zmieniona tkanka nie zostanie usunięta i zastąpiona wypełnieniem.

Bakterie naturalnie bytujące w jamie ustnej żywią się cukrami i rafinowanymi węglowodanami, wytwarzając przy tym kwasy. To właśnie one atakują szkliwo. Kluczowa nie jest sama ilość spożywanego cukru, lecz częstotliwość, z jaką zęby są na niego narażone — regularne podjadanie oraz popijanie słodkich lub gazowanych napojów utrzymuje kwaśne środowisko przez cały dzień, nie dając szkliwu czasu na regenerację. Próchnica rozwija się najszybciej tam, gdzie płytka nazębna pozostaje nienaruszona: w przestrzeniach międzyzębowych, w bruzdach zębów trzonowych oraz wzdłuż linii dziąseł. Suchość w ustach, odsłonięte szyjki zębowe oraz zużyte wypełnienia dodatkowo zwiększają ryzyko.

Wczesna próchnica rozwija się zazwyczaj bezobjawowo — dlatego tak ważne są regularne przeglądy i zdjęcia rentgenowskie, które pozwalają wykryć problem, zanim pojawi się ból. W miarę pogłębiania się ubytku mogą Państwo zauważyć nadwrażliwość na słodkie, gorące lub zimne potrawy, tępy ból po jedzeniu, widoczną białą, brązową lub czarną plamkę, a także wyczuwalne językiem zagłębienie lub zaleganie resztek pokarmu w jednym miejscu. Gdy pojawia się stały, pulsujący ból, próchnica zazwyczaj dotarła już w okolice nerwu — dlatego warto reagować na znacznie wcześniejsze sygnały.

Sposób leczenia zależy od stopnia zaawansowania próchnicy. Bardzo wczesne zmiany w postaci białych plamek można zremineralizować za pomocą fluoru i poprawy higieny. Rzeczywisty ubytek wymaga oczyszczenia i odbudowy za pomocą wypełnienia. Rozległa próchnica, która osłabiła strukturę zęba, może wymagać zastosowania wkładu koronowego (inlay/onlay) lub korony. Jeśli infekcja dotarła do nerwu, ząb można uratować dzięki leczeniu kanałowemu. Ekstrakcja to ostateczność, stosowana wyłącznie wtedy, gdy ząb jest zbyt zniszczony, by go zachować. Im wcześniej problem zostanie wykryty, tym leczenie jest mniej inwazyjne i kosztowne.

Próchnicy można w dużej mierze zapobiegać. Wystarczy szczotkować zęby dwa razy dziennie pastą z fluorem, codziennie oczyszczać przestrzenie międzyzębowe i — co najważniejsze — ograniczyć spożywanie słodkich oraz kwaśnych pokarmów i napojów do głównych posiłków, unikając ciągłego podjadania. Po umyciu zębów nie należy od razu płukać ust wodą, dzięki czemu fluor działa dłużej. Regularne wizyty kontrolne pozwalają wykryć wczesne, bezbolesne ubytki, których leczenie jest najprostsze. Choć zasady te wydają się banalne, to właśnie konsekwencja pozwala uniknąć skomplikowanych zabiegów stomatologicznych.